Levadawandeling van Encumeada naar Folhadal.

Het bleek te kloppen wat men zegt: zonder een aantal levadawandelingen te hebben gemaakt is een bezoek aan Madeira niet compleet. De levadawandeling van Encumeada naar Folhadal leverde een aantal verassende momenten op en zorgde ervoor dat ik een aantal prachtige foto's kon maken.

Levada's zijn de irrigatiekanalen die vanaf het neerslagrijke noorden en de neerslagrijke berghellingen van het eiland naar het neerslagarme en agrarische zuiden van het eiland lopen. Ze worden gevuld door de vele watervalletjes die langs de berghellingen te vinden zijn, zijn ongeveer een meter breed en voorzien van een verhard pad. Op sommige plaatsen lopen de levada's door tunnels die in het verleden door de bevolking met de hand uit de rotsen gehakt zijn. De hoogte van de tunnels varieert tussen de 1,70 en 2 meter en het looppad erin is slechts 50-60 cm breed. De tunnels zijn soms een kilometer lang en volledig onverlicht.

Het eiland telt een groot aantal levada's en dus ook een groot aantal trajecten voor levadawandelingen. Het voordeel van een levadawandeling is dat men er loopt over een verhard pad, terwijl men zich toch midden in de natuur bevindt. Het wandelen is hierdoor veel makkelijker dan op onverharde grond.

Op dit specifieke traject, dat ik overigens wegens tijdgebrek slechts voor de helft voltooide omdat ik teveel bezig was met het maken van foto's en het bewonderen van de omgeving, bevinden zich een tweetal van deze tunnels.

Omdat levada's langs berghellingen zijn gemaakt, lopen wandelaars er dus op een 60-80 cm breed pad dat zich bevindt tussen een steile berghelling aan de ene kant en een twee meter diep betonnen kanaal dat ijskoud water transporteert aan de andere kant. Vallen is geen optie. De wandelaars die elkaar op het traject tegenkomen zijn, misschien daarom,  bijzonder beleefd tegen elkaar.

Ik was oorspronkelijk van plan om morgen, zondag 12 november, naar La Gomera in de Canarische Eilanden te varen, maar na deze wandeling heb ik beseft dat er nog te veel van Madeira is dat ik niet heb gezien. Ik heb dus besloten mijn vertrek nog een aantal dagen uit te stellen.

Watervalletjes en sijpelend water voeden de levada.

.

Ingang van een tunnel.

.

.

Dergelijke vergezichten hebben we in Nederland niet.

Santana, Porto Moniz en de Curral das Freiras.

Op veel plaatsen in Funchal kom je ze tegen: de advertentieborden met tours naar de "must see" bezienswaardigheden in Santana, Porto Moniz, Curral das Freiras en Sao Vincente. Ik vond de bezienswaardigheden in Santana en Porto Moniz echter tegenvallen. De groep traditionele huisjes in Santana die men kan bezichtigen zijn, met een enkele uitzondering, replica's voor de toeristen en de lavaformaties in Porto Moniz zijn weliswaar leuk als je er in wilt zwemmen, maar heb je als fotograaf na 10 minuten wel gezien. De lavatunnels in Sao Vincente zijn interessanter, maar er is veel aangepast om de toeristen tegemoet te komen en dit heeft het natuurlijke karakter van de tunnels geen goed gedaan. De Curral das Freiras (Vallei van de Nonnen) is het bezichtigen wel waard. Er zijn echter geen nonnen meer.

Wie naar Madeira gaat kan het beste met een tour langs de kust rijden om de plaatsjes en de kustlijn te zien en naar het binnenland gaan met een bus of taxi om er rond te trekken in de valleien, op de bergen en de plateau's.

De Curral das Freiras gezien van bovenaf.

Deel van het uitzicht in een van de plaatsjes in de vallei.

De kustlijn bij Porto Moniz vanaf een afstandje.

De door lavaformaties gevormde zwembaden in Porto Moniz.

Interieur van een replicahuisje in Santana dat voor toeristen is gebouwd.

Versus het interieur van een 300 jaar oud authentiek huisje dat bewoond werd door de ouders van de huidige eigenaar.

Voor de overige foto's, inclusief die van de lavatunnnels in Sao Vincente, verwijs ik naar de albums op Flickr. De link naar de foto's van de tocht bevindt zich rechtsboven op de pagina.

Toeren door Madeira.

Om Madeira te verkennen heeft men een aantal mogelijkheden waarvan er niet een ideaal is. Een huurauto biedt volledige vrijheid, maar de wegen (vooral rond Funchal) zijn een doolhof. Taxi's komen overal, maar zijn duur. Bussen zijn goedkoop, maar gaan niet naar de bezienswaardigheden in het binnenland en rijden buiten Funchal slechts enkele malen per dag. En georganiseerde tours bepalen voor je waar je naartoe gaat. Na veel wikken en wegen besloot ik een drietal tours te boeken en, eerlijk is eerlijk, ze vielen niet tegen. De landrovers brengen je op plaatsen waar een huurauto of taxi niet kan komen en de ervaren gidsen vertellen dingen die een busschauffeur niet tijdens de rit zal vertellen. In drie dagen tijd kon ik zo het eiland voor een groot deel verkennen.

Wat opvalt aan Madeira is de enorme verscheidenheid aan flora. Het zuiden is subtropisch warm en relatief droog. Hier groeien tropische vruchten en bloemen. De berghellingen zijn bijna altijd in een mist gehuld en bedekt met korstmossen en rozetplanten, de bergplateau's bestaan grotendeels uit gras- en heideland, afgewisseld met kleine groepjes zeer oude laurierbomen. Deze plateau's worden gebruikt om vee, dat losloopt, te laten grazen. Het oosten is kaal en droog. En het noorden is zeer vochtig en 10 tot 15 graden koeler dan het zuiden. Dit deel is extreem dicht bebost en landbouw is er schaars. Daarnaast is er ook nog het unieke klimaat in de Vallei van de Nonnen, waar het 's winters zeer koud kan worden en sneeuw niet ongewoon is. Deze vallei wordt daarom ook gebruikt om bomen te laten groeien die ook in Nederland gedijen: de walnoot, tamme kanstanje en de kers. Veel vruchten en kruiden groeien gewoon langs wegen. Wie rozemarijn of laurier, avocado's of passievruchten wil eten, hoeft ze slechts te plukken.

Plaatsen die erg geliefd zijn bij bezoekers zijn Santana, Porto Moniz, Curral das Freiras (Vallei van de Nonnen) en Sao Vincente. Santana is bekend voor zijn traditionele huisjes met rieten dak. De meeste van deze huisjes zijn replica's voor toeristen, maar er zijn er nog een aantal bewoond. De toer met Green Devil Tours bezocht zo'n woning die tot voor kort bewoond was en in die staat is geconserveerd. Porto Moniz en Seixal zijn twee plaatsen waar de lava natuurlijke zwembaden gevormd heeft. Poelen in zee die volledig omsloten zijn door vulcanische rotsen zorgen dat mensen hier veilig in zee kunnen zwemmen. In Sao Vincente zijn de lavatunnels van Madeira te vinden.

Het plaatsje Seixal heeft, net als Porto Moniz natuurlijke zwembaden, maar is een stuk minder toeristisch

De plaats Ponta Delgada aan de noordkust.

De vulcanische oorsprong van Madeira is goed te zien aan de formaties van gestolde lava.

Een uitzicht in de buurt van Sao Vincente op het zuiden.

De eeuwenoude Laurierbomen op de bergplateau's hebben vaak surrealistische vormen.

Waar stenen zijn, zijn hagedissen. Zelfs de stadsparken in Funchal tellen soms 8 hagedissen per vierkante meter.

Funchal en aangrenzende plaatsen.

Het grootste deel van Funchal en de plaatsen die er tegenaan liggen bestaat uit vrijstaande woningen die tegen de berghellingen gebouwd zijn. Dit levert een mooi uitzicht op. Het netwerk van de wegen in de stad is hierdoor echter een nachtmerrie. Wegen versmallen op veel plaatsen, veranderen ineens in eenrichtingsverkeer en worden gedeeld door auto's, bussen, fietsers, voetgangers en de incidentele koets. Viaducten en tunnels wisselen elkaar af. Geen geduld hebben in het verkeer is hier geen optie. Wie een auto wil huren in Funchal om het eiland rond te rijden kan de borst natmaken om de weg te vinden in dit doolhof. Eenmaal buiten Funchal is een huurauto veruit het makkelijkste vervoermiddel.

Funchal beschikt over een kabelbaan die mensen over een lengte van 4 kilometer omhoog transporteert. Op het eindpunt zijn verschillende attracties te vinden, zoals de botanische tuinen van het Paleis van Monte. Om weer omlaag te gaan kan men kiezen voor een trip met de Toboggan, een traditioneel, spectaculair en onpraktisch vervoersmiddel. Onpraktisch, omdat het na gebruik weer omhoog gebracht moet worden. Vroeger werd deze slede omhoog getrokken door mensen, maar tegenwoordig gebruikt men hiervoor een vrachtwagen. Mensen die besluiten om terug naar beneden te lopen, zodat ze onderweg foto's kunnen maken van de gebouwen, langsglijdende Toboggan's en vergezichten, raad ik aan om dit zigzaggend te doen waar dit mogelijk is en niet recht naar beneden. Dit laatste is namelijk een zware belasting voor de knieen.

De overdekte markt (Mercado dos Lavradores) in het centrum van Funchal bevat een aantal kramen met vruchten die men zeker niet in de Nederlandse supermarkten zal vinden. Een ervan is de vrucht van de Philodendron, een plant die menige ruimte in Nederland siert en er beter bekend is als de Gatenplant. Een aantal andere vruchtensoorten zijn: Tabaibo (cactusvijg), Passievrucht, Anona (Zuurzak), Medlar (Mispel), Aracal, Pimpelina, Nespera (Loquat) en Pitanga. Daarnaast vindt men er ook de in Nederland bekende vruchtensoorten of variaties daarop. Het beste is om de vruchten niet in de overdekte markt, maar bij straatkraampjes of plaatselijke markten te kopen. De overdekte markt is namelijk een toeristische attractie en de prijzen liggen er dus wat hoger. Een groot deel van de bewoners heeft bananenplanten in de achtertuin staan. Een een deel van Funchal is dit zo goed te zien dat dit deel Bananenstad wordt genoemd (in een ander deel wonen veel Duitsers, dit deel wordt Klein Duitsland genoemd).

Madeira is ook eind october nog volop gevuld met toeristen en cruiseschepen varen af en aan. Het is een prachtig eiland, maar verwacht niet dat je de enige zult zijn bij de pittoresque watervalletjes, lavagrotten, bergtoppen of kliffen.

Uitzicht over Santo Antonio vanaf miradouro (uitkijkpunt) Pico dos Barcelos. De kerk is de Igreja de Santo Antionio

Vanaf heztelfde punt, maar 180 graden gedraaid, kijkt men uit over Sao Martinho. Op de heuvel in de achtergrond is de Igreja de Sao Martinho

De Toboggan is een rieten slee die door twee man onder controle wordt gehouden.

Zwaartekracht zorgt ervoor dat de Toboggan zich voortbeweegt. Zie de weerspiegeling in het gepolijsde asfalt.

De Igreja Nossa Senhora do Monte.

En tenslotte de Igreja de Sao Joao Evangelista, de kerk van het aangrenzende Jezuitencollege.

Aankomst op Madeira.

Zaterdag 21 oktober was het toch echt tijd om afscheid te nemen van Porto Santo en dus werd er koers gezet naar Madeira. Het weerbericht had zon en een goede wind voorspeld, maar de realiteit besloot om regenwolken en een zachte en vlagerige wind te bezorgen. Na een tocht van 6 uur op de motor kwam ik aan bij de ankerplaats bij de plaats Machico en vond in eerste instantie een goede ankerplek. Dit veranderde na zonsondergang, toen het baaitje veranderde in een extreem oncomfortabele plaats. De wind die gedurende de dag was voorspeld begon nu op te komen en joeg golven van een kleine meter hoog de baai in. Willemijn en een Frans jacht dat er ook voor anker lag begonnen hierdoor extreem te rollen. Was de wind er al tijdens de dag geweest, dan was ik meteen doorgevaren naar Funchal. Nu lag ik er eerst een slaploze nacht te rollen en te kokhalzen in mijn kooi.

Het eerste dat ik de volgende dag dus deed was ankerop gaan en naar de marina van Funchal te varen. De Fransman was al eerder vertrokken. Het was alleszins zeker dat er een plaats voor me zou zijn in Funchal. Die marina is namelijk berucht om het chronische gebrek aan ligplaatsen. Ik had voor vertrek uit Porto Santo op Vesselfinder.com gezien dat een aantal boten de haven had verlaten en schatte de kans dus in op fifty fifty. Bij aankomst bleek ik inderdaad mazzel te hebben: er waren nog een tweetal plaatsen vrij.

Het uitzicht in de haven is indrukwekkend. Madeira is een bergachtig eiland en vanuit de boot kijk je uit over hoge berghellingen die groen en bebouwd zijn. Ik ben van plan om hier een week of drie te blijven om het eiland eens goed te bekijken. De natuur is fraai, maar de bouwkundige hoogstandjes zijn ook prachtig. Zo is de startbaan van het viegveld van Madeira deels gebouwd op pilaren die elk 70 meter hoog zijn. Er zijn gebouwen -die nietig lijken- geplaatst tussen de pilaren, dus ik neem aan dat het mogelijk is om daar te komen.

Mijn nieuwe achtertuin.

En mijn nieuwe voortuin.

Net zoals op Porto Santo en de Azoren, is er ook op Madeira de mogelijkheid voor zeilers om een muurschildering te maken.

Barracuda Barbecue.

Het moment dat ik besloot dat ik wel genoeg geankerd had in de baai naast de marina van Porto Santo, kwam toen ik in de dinghy terugvoer naar Willemijn en daar kletsnat en nijdig aankwam. De dinghy bleek namelijk steeds meer te lekken en was slap, de buitenboordmotor sloeg onderweg af door waterinname en een van de roespanen bleek onbruikbaar omdat een palletje was afgebroken waardoor het eindstuk eraf bleef vallen. Ik kneep hem zelfs, omdat als ik de buitenboordmotor niet opnieuw aan de praat had gekregen, ik waarschijnlijk niet op eigen kracht naar Willemijn terug had kunnen komen en door de wind richting open zee was geblazen.

Een dag na aankomst bleek ik niet de enige te zijn met een lekke dinghy. Ook de opblaasbare PVC bootjes van Lars, mijn buurman van het Zweedse jacht Trusty en Andrea en Christoph van het Duitse jacht Aurora Maris bleken lek te zijn. Probleem alleen was dat Andrea en Christoph geen reparatiespullen hadden, Lars alleen de lijm had en ik alleen de patches. Dit is overigens niet helemaal waar: ik heb lijm, maar die is enkel geschikt voor noodreparaties. De tweecomponentenlijm van Lars is bedoeld voor permanente reparaties.

De volgende dag waren we allemaal bezig onze dinghies met elkaars spullen te repararen en besloten daarna 's avonds in de marinabar samen iets te gaan drinken. Op de terugweg naar de marina werden we aangesproken door een aantal lokale vissers, die erop stonden dat wij hun zelfgemaakte wijn proefden. En zo kregen we binnen enkele minuten allemaal 5 glazen wijn aangeboden. Hierna kwam de aap uit de mouw: ze bleken een aantal barracuda's te hebben gevangen die ze wilden ze graag verkopen. We kochten uiteindelijk 1 medium sized exemplaar.

De Barracuda moest natuurlijk nog wel worden schoongemaakt. Nu heb ik ooit 1 dag in een viskraam gewerkt en als 8 jarig kind een vis schoongemaakt, dus ik bood me aan als vrijwilliger. En daarbij: ik heb hengelspullen gekocht, dus in het geval dat ik ooit nog een vis vang, moet ik wel weten hoe ik hem moet schoonmaken. Na me via YouTube nog even uitvoerig te hebben geinformeerd hoe barracuda's dienen te worden schoongemaakt, besloot ik uiteindelijk te gaan voor de methode die getoond werd in het filmpje "Filleting a barracuda with Chef Nils".

De volgende ochtend was het zover. Terwijl Andrea en Christoph foto's van het tafereel namen voor hun blog en ik poogde om niet te blunderen, veranderde de barracuda geleidelijk in een tweetal filets. En eerlijk is eerlijk: voor een eerste keer ging het beter dan verwacht. Alleen het stropen van de huid bleek lastig omdat ik een te scherp mes gebruikte waardoor het af en toe in de huid sneed. Dezelfde avond was de barbecue aan boord van Aurora Maris. De smaak bleek verassend goed. Barracuda blijkt een zeer smakelijk vissoort te zijn.

Hier ligt ie op de snijplank (en hier is tevens de baard).

En hier ligt ie op de barbecue.

Foto's: Andrea Braun & Christoph Nienaber, Aurora Maris.

Porto Santo.

Enkele dagen na aankomst bij Porto Santo, bleek de speling op het stuurwiel niet onderin de stuurkolom te zitten, maar bovenin. Ik vermoedde een versleten lager onderin, maar de Whitlock Cobra 4R stuurstand blijkt alleen kogellagers bovenin te hebben. Onderin zit slechts een glijlager. En hoewel dit glijlager ook niet meer nieuw bleek te zijn, kon het onmogelijk de oorzak van de speling zijn.

De oorzaak bleek uiteindelijk een versleten spie te zijn tussen het kwadrant en de as, iets waar ik dus eerder tweemaal overheen heb gekeken, waarschijnlijk omdat de spie wordt afgedekt door een ring en omdat ik de bovenzijde pas heb kunnen demonteren in Lagos na de aanschaf van een tweetal poelietrekkers bij een lokale Chinese bazaar. Afijn, hier kwam ik natuurlijk allemaal pas achter nadat ik de volledige stuurstand had gedemonteerd en in losse componenten in de kuip had liggen. Ach, in elk geval stelde het me in staat om het ding binnenin eens goed schoon te maken.

De spie bleek natuurlijk niet meer leverbaar te zijn, maar tijdens een gesprek met de havenmeester over het eiland, bleek dat Joao, de eigenaar van de plaatselijke botenstalling, waarschijnlijk wel een nieuwe spie zou kunnen maken in zijn werkplaats. Dit bleek inderdaad het geval te zijn. Daags na het gesprek bracht ik een bezoekje aan Joao en weer een dag later had ik een vervangende, handgemaakte spie voor het luttele bedrag van 5 euro. Na wat vijlwerk aan de spie en montage van de stuurstand bleek de speling op het stuurwiel nu nog slechts 5 graden te bedragen.

Het enige systeem dat ik nu nog niet volledig heb bekeken is de antenneinrichting van de SSB zendinstallatie. Maar dit zal ik zeker gaan doen op de Canarische Eilanden.

Het aangezicht van Porto Santo bij nadering vanaf het noordoosten.

Willemijn voor anker samen met een Amerikaans jacht.

Een blik op de noordkust met het plaatsje Camacha en op de achtergrond Ilheu da Fonte da Areia.

De Pico de Ana Ferreira.

Het oostelijke deel van Vila Baleira, de grootste plaats op Porto Santo, gezien vanaf de pier.

Een blik op het eiland vanaf de helling van de Pico do Castelo.

Koerswijziging naar Porto Santo.

Op zondag 17 september rond 07:00 vertrok ik uit Lagos voor de tocht naar de Canarische Eilanden. Na twee dagen gebeurden er twee dingen: het stuurwiel begon een vervelende speling te vertonen waarmee de stuurautomaat niet goed overweg kon en het weerbericht voorspelde windstoten van 35 knopen op vrijdag en zaterdag. Dit waren mogelijke dagen van aankomst en ik wilde geen ellende. Door de vorm van de Canarische Eilanden vormen zich namelijk versnellingszones waar de wind veel harder blaast. Zie het als de wind tussen twee flatgebouwen in een stad: de wind daartussen is altijd veel heftiger dan elders. Nu heeft Lanzarote er naar verluidt weinig last van, maar ik speel het als solozeiler liever safe.

Het bovenstuk van de stuurkolom was door mij gedemonteerd in Lagos omdat de speling er al sinds de aanschaf van de boot in heeft gezeten. De speling manifesteerde zich echter alleen onder een grote belasting van het roer. Het onderstuk was lastig te openen en ik besloot het daarom maar te laten voor wat het was, maar doordat ik het onderste lager in de olie had gezet (was hard nodig) werd de speling onderweg permanent. De stuurautomaat begon hierdoor een grote koersvariatie te vertonen.

Halverwege de tocht besloot ik daarom koers te wijzigen naar Porto Santo, een eilandje in de Madeira archipel. Daar kwam ik aan rond 12:00 uur op donderdag 21 september na een verder prachtige tocht met overdag zon, 's nachts een spectaculaire sterrenhemel en prima wind.

Terugkeer in Lagos, onderhoud op de kant en gepland vertrek naar de Canarische Eilanden.

Op 18 augustus keerde ik terug in Lagos, de plaats waar ik de winter had doorgebracht om Willemijn op de kant te zetten. En op 21 augustus gebeurde dit en ging Willemijn bij het bedrijf Sopromar op de kant. Het onderhoud was voornamelijk routine: schilderen, het aanbrengen van antifouling en schoonmaken. Naast deze klusjes werden ook de windvaanstuurinrichting, de stuurstand en de antenne-inrichting goed onder handen genomen.

Vooral dat laatste was nodig. De oude, verweerde antennekabel bevatte water en had een VSWR van meer dan 1:7. De kabel reflecteerde dus teveel van de energie terug naar de AIS en marifoon. Met de nieuwe kabel, die ik mee had genomen omdat ik die vergeten was in Nederland aan te brengen, is dit euvel verholpen en kan ik de AIS en marifoon weer gebruiken. Een portable marifoon is prima voor dagtripjes aan de kust, maar bij een tocht op de oceaan heb ik liever een groter bereik. Tevens prefereer ik met AIS elektronisch zichtbaar te zijn voor andere schepen. Al helemaal als solozeiler. Ik zal tenslotte af en toe moeten slapen. Op 5 september was het werk dat op de kant gedaan moest worden gedaan en ging Willemijn terug het water in.

Vrijdag 15 september 2017. Het weerbericht voorspelt een goede week. Vandaag en morgen staat er nog een harde wind tussen Portugal en de Canarische eilanden, maar daarna ziet het er goed uit. Zoals het eruit ziet zal ik zondag dus vertrekken voor de eerste grote tocht na de Baai van Biscaje. Met een beetje mazzel blijft mijn knie ditmaal heel. En hopelijk de rest ook.

Een jaar als persoon zonder vaste woon- of verblijfplaats.

Zo, het eerste jaar zit erop. Ik heb in dat jaar veel havens tussen IJmuiden en Gibraltar bezocht. Misschien teveel. De Kanaaleilanden en de Franse havens in die hoek zoals Granville heb ik overgeslagen, omdat ik daar decennia geleden al ben geweest. Het is een leuk gebied om een week of drie met een gecharterde boot te gaan varen.

Als je me nu vraagt welke van de steden die ik heb aangedaan de moeite van het bezoeken waard zijn, dan zeg ik Duinkerken, Boulogne-sur-Mer, Dieppe, Cherbourg, A Coruna, Porto/Vila Nova de Gaia, Portimao/Ferragudo, Alcoutim (zeer klein, maar zeer pittoresk), Chipiona (niet groot, maar gezellig), Cadiz en Gibraltar. Als je me vraagt welke plaatsen je het beste links kunt laten liggen, dan zeg ik Le Havre, Roscoff en Mazagon.

Eigenlijk had ik nu in de Carieb moeten zitten, maar ik had november vorig jaar geen zin meer om me te haasten. Daar zorgen de dalende temperatuur en de korter wordende dagen wel voor. Toch heb ik geen spijt. De Algarve is een viendelijk en mooi vaargebied voor een redelijke prijs. Dit laatste zal, aan de plannen te zien, in de toekomst wel veranderen.

In augustus gaat de boot in Lagos uit het water en zal ik een paar weken klussen. Daarna wordt er gewacht op goed weer om naar de Canarische Eilanden te gaan.

En hoe heb ik het jubileum doorgebracht? Niet met barbequen. Ik kwam er tussen Barbate en Rota achter dat de motor lekte en verdacht in eerste instantie de keerring die ik vorig jaar in Duinkerken had 'gerepareerd', maar die bleek het niet te zijn. De lenspomp werkte dit keer feilloos. Uiteindelijk bleek dat er opnieuw een vriesdop in het uitlaatspruitstuk was doorgeroest. En dus moest dat eraf. En om het spruitstuk eraf te halen moeten er ook een aantal andere zaken af, waaronder de impellerbehuizing. Kortom: de eerste twee dagen van augustus werden doorgebracht met zweten, vloeken en liggen in ongemakkelijke houdingen om de motor te (de)monteren.

Maar de tijd was goed besteed: kleppen gesteld, motoranode, keerring, oude pakkingen en vriesdop vervangen, impeller en thermostaat gecontroleerd. De motor kan er weer een tijdlang tegen.

Je bent nooit te oud om met Meccano te spelen.

Voor de geinteresseerden:
1A 'gerepareerde' keerring
1B nieuwe keerring (gaat in impellerbehuizing)
2   thermostaat
3   impeller
4   anode
5A kapotte vriedsop
5B nieuwe vriesdop (gaat in gat rechtsboven bovenop het uitlaatspruitstuk)
6   thermostaathuisdeksel
7   thermostaatbehuzing
8   uitlaatspruitstuk
9   impellerhuis met tandwiel koelwaterpomp